MERT SANDALCI

KÖMBE KALIPLARI KOLEKSİYONU

KOLEKSİYONLAR > KÖMBE KALIPLARI KOLEKSİYONU

Koleksiyonun ilgili olduğu ülke(ler): Türkiye, Ortadoğu ülkeleri
Koleksiyon materyalinin üretildiği ülke: Türkiye
Koleksiyon materyalinin üretildiği il: Hatay
Koleksiyon materyalinin üretim yılı, yılları: Halen devam ediyor
Koleksiyonun sürdürülebilirliği: Gelişebilir
Koleksiyon materyalinin cinsi: Ahşap
Koleksiyon materyalinin imalat şekli: El işçiliği

1) Koleksiyonun yapım amacı:

1- Öncelikle Türk el sanatları ve gastronomisi konusunda yapılacak çalışmalara kaynak teşkil edecek bir birikim sağlamak, mümkünse ufak çaplı bir yayın yapmak
2- Mutfak ve restoranlarda dekorasyon amacı ile kullanılmalarını sağlamak.
3- Bir koleksiyon yaparken koleksiyonculuğa ilgi duyan herkesin, gençler, hatta çocuklar dahil olayın maddi yönünü her daim ön plana çıkartan bir zihniyeti çürütmek, en ufak maddi bir sıkıntı çekmeden zaman içinde muhteşem bir koleksiyon yapılabileceğini göstermek.

2) Kömbe:

Kömbe nedir dersek; kömbe bir tatlıdır. Güney ve Güneydoğu Anadolu’da pek çok yerde farklı tatlarda ve farklı biçimlerde karşımıza çıkan Hatay’a özgü bir tatlı. Hatay mutfağının ülke genelinde çok meşhur olması yöreye özgü kömbenin de çok tanınmasına neden olmuştur. Tarifinde kullanılan özel bir baharat karışımında damak tadına uygun olarak pek çok farklılıklar olduğundan Hatay’ın neredeyse her ilçesinde yapılan kömbeler de farklı lezzete sahiptirler.

3) Koleksiyon nasıl başladı:

2000’lerin başında konferans vermek üzere Hatay’a ve İskenderun’a gitmiştim. İskenderun’da çarşı gezisi sırasında bir bakkal dükkanında gördüm kömbe kalıplarını. Aklıma ilk gelen mutfağımızda dekorasyon malzemesi olarak kullanmaktı, mevcut 5 çeşidinden de aldım. Kalıpları çok sevmiştim, bilahare İstanbul Tahtakale’de dolaşırken bulduğum farklı örneklerden de alarak birikimimi çoğalttım, konuyla ilgili araştırmalarım sırasında Şahin Kadıoğlu ve Memik Yeşilkaya’ya ulaştım, atölyelerinde ziyaret ettim, böylelikle koleksiyon 130 parçaya ulaştı.

4) Koleksiyon konusu kömbe kalıpları üzerine:

Bu koleksiyon Hatay ve çevresinde yüzyıllardır “kömbe”, Mersin ve çevresinde “kerebiç” adıyla anılan bir çeşit kurabiyeye pişirilme aşamasından önce şekil vermek için kullanılan tahta kalıpların bir araya getirilmesi ile oluşmaktadır. Kömbe 3 farklı boyutta imal edilir. Küçük boy olanına “Lokumluk” denmektedir, normal boyunun dışında bir de dev boyutlu olanı vardır ki buna da “Reyhanlı” denmektedir. Kalıp üretiminde belli bir aşamaya kadar testere ve torna kullanılmakta daha sonra sanatçılar tarafından kalıba “nakış” işlenmektedir. Bu nakışların işlenmesinde modeller nerede ise sınırsız gibi görünse de bazı modellerde nakışların çapaklarının iyice temizlenememesi hamurun kalıptan kolay ayrılamamasına neden olmuş, halktan olumsuz tepkiler gelmesi üzerine bu modeller imalattan kaldırılmıştır.
Ülkemizde yaklaşık 40 yıldır kömbe kalıbı üreten iki atölye bulunmaktadır. Bunlardan ilki Şahin Kadıoğlu ve babası Celal Kadıoğlu’nun üretim yaptıkları atölyedir. İkincisi ise Memik Yeşilkaya’ya ait olup o da oğlu Berk Yeşilkaya ile birlikte üretim yapmaktadır. Üreticilerden Şahin Kadıoğlu bir röportajında en fazla 30 civarında model üzerinde seri üretim yaptıklarını söylemektedir. Ancak koleksiyon konusunda yaptığımız söyleşiden sonra bana iki gün ayırmış, özel bir çalışma ile koleksiyonuma 81 farklı kalıp üretmiştir. Memik Yeşilkaya ise çok daha büyük çapta üretim yapmakta olup nispeten daha modern tezgâhlar kullanmakta, çok daha büyük bir alanda adeta seri bir üretim gerçekleştirmektedir. Onun atölyesinde de 49 farklı model tespit edilmiştir. Bugün itibarı ile her iki atölyede üretim tüm hızıyla sürmektedir.

Kalıpların en büyük özelliklerinden biri her iki ustanın da kalıpların tutacak kısımlarında torna ile kendilerine has, adeta imza sayılabilecek şekilde çizdikleri çizgilerle ayrışmalarıdır. Böylelikle elimize aldığımız bir kalıbın hangi ustaya ait olduğu kolaylıkla anlaşılmaktadır.

Ticari Hayatta:

Başta İstanbul olmak üzere yurdun pek çok bölgesine gönderilen kalıplar, yurt dışında da büyük rağbet görmede, Ortadoğu, Arap ülkeleri, Suriye, Filistin ve Kuzey Afrika gibi bölgelerde satışa sunulmaktadır. Her iki üreticimiz de Amerika’ya 20.000 ve 40.000 gibi sayılara ulaşan ihracatlar gerçekleştirmişlerdir. Bu bağlamda kömbe kalıbı fiyatlarının küçük ve orta boylarının 2019 yılı Mart ayında 3-5 TL, Reyhanlı tipinin ise 7-8 TL civarında olduğunu söylemeliyim. Verdiğim fiyatlar Hatay için geçerli olup ürünler İstanbul’da 3 katı fiyatla satılmaktadır.

Ek bilgiler:

Burada sergilenen 130 parçanın dışında her iki ustanın da tanımadığı bir üçüncü üretime de İstanbul’da rastladım, ustalarımızın her ikisi de bunun Suriye yapımı olabileceğini söylediler. Bulduğum 3 örneği de sitemde sergiliyorum, ancak hepsi de çapaklı, eski model ve düşük kaliteli işler.
Koleksiyonumda Hatay’da kömbe kalıplarının sırtına ahşabı yakma tekniği ile resim yapan bir sanatçıdan da iki örnek bulunuyor. Ne yazık ki bu kişinin adını bilmiyorum, ileride bulursam onu da yazarım. Kömbe yapımı ile ilgilenenler sitedeki videolardan yararlanabilirler.

Ek kaynaklar (videolar):
1- Kömbe kalıbı yapımı Şahin Usta
2- Kömbe yapımı
3- Kömbe baharatı yapımı